'ओह माय गोडसे'

                              मी अकरावीत असेन तेव्हा एक प्रयोग खूप बंदोबस्तात झाला , तेव्हा आलेल्या वर्तमानपत्रातील बातमीमुळे नाटक डोक्यात घर करून होतं ; आत्ता योग आला होता, पाहण्याचा !

                              18 नोव्हेंबरला बुक माय शो चाळताना सहजच लक्ष गेलं केशवराव भोसले नाट्यगृहात येऊ घातलेल्या पुढील प्रयोगांवर. नजर खेळून राहिली ती नथुराम गोडसे च्या प्रयोगावर. त्यापूर्वी मी माझ्या मित्र परिवारात या नाटकाबद्दल विचारणा केली काही ठिकाणी नथुरामी वृत्तीचा सक्त विरोध केलेला पाहायला मिळाला तर काही ठिकाणी 55 कोटी , गोपाळ गोडसे , फाळणी , इत्यादी , इत्यादी. त्यासोबतच मी या नाटकाचे पूर्वी उमटलेले पडसाद पहावे म्हणून युट्यूब वगैरे माध्यमांचा आधार घेतला. जेव्हा नाटक आलं आणि पुढचा एक सात-आठ वर्षांचा काळ ते गाजत होतं त्यादरम्यान पाहिलेल्या व्यक्तींशी संपर्क केला. मला सर्वांगाने कुठेच नाटकाचे निरीक्षण-परीक्षण ऐकायला वा वाचायला मिळाले नाही.

                                विनायक ची आठवण झाली. असे डोकं भांबावून सोडणारे प्रश्न सोडवणं त्याला भारी जमतं (याचे लहान सहान अनुभव मी स्वतः घेतले त्यामुळे). थोडक्यातच सांगते. विनायकची आणि माझी ओळख ; विवेकानंद महाविद्यालयात मी अकरावीला होते , विनायक तेव्हा पदवीच्या दुसऱ्या वर्गात होता. तेव्हा व्हाट्सअप वर एक मेसेज फिरत होता ज्यात विवेक वाहिनीशी जोडले जाण्यासंदर्भात माहिती होती. संपर्क म्हणून खाली विनायकचा नंबर होता. मी मेसेज केला आणि मी 'विवेकी गटाशी' कायमची जोडले गेले. ब्लॉग राइटिंग बद्दल मला विनायकनेच सांगितलं होतं. त्याचे ब्लॉग नंतर 'फिलिंग अस्वस्थ' या लेखसंग्रहाच्या रूपाने आपल्याला वाचायला मिळालेच. विनायकचं लिखाण , व्याख्याने , चळवळ हे सर्व आता एका स्वतंत्र उंचीवर येऊन पोहोचले होते ; दरम्यान त्याचं 'ओह माय गोडसे' हे पुस्तक मी फार ऐकून होते. म्हणून ; संबंधित नाटकाबद्दल विनायकशी मतमतांतर झाले.

                                खरंतर मी पाच-सहा वर्षांपूर्वी गोपाळ गोडसे वाचलंय , सेवाग्राम ची शिबिरं केलीयत , गांधी रिसर्च फौंडेशनला भेट दिलीय , 'नॉन वायोलेन्स अँड पीस' ची आंतरराष्ट्रीय फेलोशिपही सध्या चालू आहे , सत्याचे प्रयोग लहानपणापासून सोबतच आहे , काही गांधी अभ्यासाच्या कॉन्फरन्स केल्या आहेत , आता मी हे नाटक पाहिलंय आणि आता मी 'ओह माय गोडसेही' वाचलंय !!

                                नाटक हे मनोरंजनाचं एक साधन असतं अशी शालेय वयातील नाटकाची व्याख्या या नाटकाच्या निमित्ताने अधोरेखित झाली ; 'मनोरंजनाचं साधन'. नाटकाबद्दल स्व:मत मांडण्यासारखं त्यात काहीच नाही याची जाणीव झाली ; पण नाटक पाहिल्यानंतर मनापासून एक सांगू वाटतंय ''समोर चालू असणारा थोतांडपणा , भ्याडपणाच्या अस्तरात लपून वार करणारी वृत्ती ; अनुभवायची , पहायची , ऐकायची आणि साहायची शक्ती बापूंच्या जीवनपटाने मला एव्हाना दिलीय''.

पुस्तक :- 'ओह माय गोडसे'

प्रथम आवृत्ती :- 20 जुलै 2019

द्वितीय आवृत्ती :- 30 जानेवारी 2023

पृष्ठसंख्या :- 203

आणि

लेखक :- विनायक होगाडे

                                   मुळातच विनायककडे ओघवत्या भाषेची प्रचंड प्रतिभा आहे. पुस्तक वाचायला घेतलं की , संपलेलं समजत नाही. जे - जे काही वाचू ते - ते समोर दिसायला लागतं. एकूण 17 भागांत लिहिलेलं हे पुस्तक गांधी अभ्यासकच नव्हे तर ; नथुरामअभ्यासकांनीही वाचलं पाहिजे असं मनोमन वाटतं. नथुरामची बाजू त्याच्या जागी जशी इतिहासात आपण पाहिली तशी इथेही त्याच्या मांडणीला जागा दिली आहे आणि गांधींच्या तत्वांवर सखोल आणि सहज भाष्य करण्यात लेखक यशस्वी झाल्याचे दिसून येते.

                                   अभिराम , डॉ.केतन , स्मिता , डॉ.नेहा , निशांत , जेनिफर , गाथा आणि कबीर यांच्या भूमिकेतून नाटकाबद्दलची आणि वास्तविक गांधीहत्येची ; आणि त्यामागील सुप्त हालचालींची चिकित्सक मांडणी वाचल्यावर खरंच मनावरचा ताण आणि डोक्यातले असंख्य प्रश्न दूर व्हायला लागतात.

                                   'गांधी आपल्यातलाच आहे , तुमच्या-माझ्यासारखा' असं जेव्हा सुरुवातीच्या मनोगतात लेखक मांडतात तेव्हाच 'पुस्तक वाचण्याचे कारण' वाचकाला सापडते.

                                    धर्म - परधर्मवाद असो , मोहनदास - गांधी - सावरकर - नथुराम - गांधीवाद असो , हिंसा - अहिंसा असो , शस्त्र - निशस्त्र असो , अखंड हिंदुस्थान - फाळणी असो , बंदूक - चरखा असो किंवा , श्रीराम - रावण - राम असो ; या साऱ्या मुद्द्यांवर गरजेचं असणारं विचारविनिमयाचं काम या पुस्तकातून झालेलं आहे.

                                    अभिरामने गोळ्या झाडल्यावर ; स्मितांचा तो शब्दबद्ध अविष्कार मनाला फार लागतो , बापूंचं शेवटी असं जाणं ; सहन न होणारं आहे याची राहून राहून जाणीव होते. 

                                     इतिहास जाणून घेऊन दाखले मांडणे आणि विवेकाने समजावणे आजच्या  अभिरामांसाठी अत्यावश्यक आहे. आणि 'ओह माय गोडसे' च्या माध्यमातून विनायक तू ते काम चोखपणे करतोयस , याचा आनंद आणि अभिमान आहे. अभिरामच्या डोक्यातील द्वंद्वाला दूर करण्याच्या निशस्त्र लढाईत आणखी कैक तरुण-तरुणी तुझ्यासोबत आहेत , असतील अशी आशा देते आणि या पुस्तकाचे आता अनुवादही व्हावेत अशी ईच्छा व्यक्त करून थांबते.

                                      तर , हे पुस्तक लवकरात-लवकर घ्या , वाचा आणि वाचनानुभव लेखकांपर्यंत पोहोचवा.

                                                                                                                                    

                                                                                                                                             ~ शामल दीपा